تحلیل توحید افعالی در کلام عرفانی علامه طباطبایی

توحید مهمترین اصل از اصول دین اسلام، بلکه ادیان ابراهیمی به شمار می‏آید  به گونه‏ای که دیگر اصول اعتقادی بر این اصل استوار گشته است. از طرفی نگاه‏ها و سبک‏های مختلفی به توحید اشاره شده است،  اما به بعضی از سبک‏ها و رویکردها کمتر توجه شده است. توحید و عنوان یک مسئله یک کلامی گاهی از نظر نقل، مانند مکاتب کلامی قم و محدثین و سیدبن‏طاووس در حله و گاهی از منظر عقل مورد توجه متکلمان اسلامی بوده است. کلام عقلی معتزله، مکتب بغداد، کلام عقلی فیلسوفان مکتب حله مانند علامه حلی و فاضل مقداد و کلام عقلی فیلسوفان مکتب اصفهان نمونه‏های از کلام فلسفی عقلی  است. یکی از چیزهایی که در علم کلام بسیار اهمیت دارد و از طرفی مغفول مانده کلام عرفانی موجود در دیدگاه‏های عارفا است؛ یعنی عرفا به بحث توحید با همین مفاهیم کلامی ولی با محتویات عرفانی پرداخته‌اند. هدف این تحقیق این است که این مسئله را مورد توجه قرار داده و به تحلیل توحید افعالی در کلام عرفانی علامه طباطبایی از این منظر می‏پردازد؛ یعنی توحید افعالی که یک کلید واژه کلامی است در عرفان از منظر علامه چگونه تفسیر و تحلیل می‏شود. همان‏گونه که دغدغه های فیلسوفان حله مانند خواجه نصیرالدین طوسی و علامه حلی با کلام محدثین مانند توحید صدوق متفاوت است و نظام‏های مفهومی مخصوص به خود را دارد، توحید در کلام عرفانی عرفا نیز چارچوب نظام مفهومی خاص خودش را دارد، لذا نوع استدلال‏ها و دغدغه‏ها و مسائل توحید با سایر مکاتب کلامی موجود متفاوت است، مانند بحث توحید ذاتی و توحید اطلاقی‏ای که علامه طباطبایی این بحث را متمایز با مسئله توحید در کلام و کلام فلسفی، با توجه به وحدت شخصی وجود تبیین می‏کند. هدف این تحقیق تنسیق و شکل‏بندی توحید افعالی در کلام عرفانی علامه طباطبایی است، لذا بیان مفاهیم مرتبط و نحوه استدلال علامه در مبحث توحید افعالی در کلام عرفانی می‏پردازد.